تبلیغات
زنان - زنان - چهار فصل از حضور زنان در سینمای ایران
زنان همه مطالب از زنان و مخصوص آنهاست .
چهار فصل از حضور زنان در سینمای ایران نویسنده : شهاب
دوره اول، ورود سینما به ایران

زمانی که صنعت سینما وارد ایران شد؛ یعنی حوالی سال‏های ۱۳۰۰، مشکلات زیادی وجود داشت. منظور ما ورود «صنعت سینما» است. یعنی تولید فیلم، ساخته شدن سالن‏های سینما و عمومیت یافتن آن. در سال‏هایی که فیلم های اولیه در ایران ساخته می‏شدند، کمتر زنی جرات داشت که جلوی دوربین‏های سینمایی قرار بگیرد. نگاه‏های بدبینانه به این صنعت تازه وارد، اجازه نمی‏داد تا مردم با آن بی‏واسطه برخورد کنند. بنابراین زنان در ابتدا حتی جرات رفتن به سینما هم نداشتند، چه رسد به این که به عنوان بازیگر، جلوی دوربین قرار بگیرند. در سال‏های اولیه سینمای ایران، مشهورترین زنی که جلوی دوربین رفت، مرحوم روح‏انگیز ساقی‏نژاد بود که در «دختر لر» بازی کرد و به اولین ستاره سینمای ایران تبدیل شد.

تصویری که در این سال‏ها از زن در فیلم‏ها نمایش داده می‏شود، دقیقا مثل تصویر مردان، ساده و بی‏شیله پیله است.

آدم‏ها، چه زن چه مرد، پیچیدگی شخصیتی ندارند. هر کدام از آنها یا نماینده خوب‏ها هستند یا نماینده بدها. در اکثر این داستان‏های عامیانه، خوب‏ها سرانجام بر بدها پیروز می‏شوند و همه چیز ختم به خیر می‏شود. چند سال پس از این، تعدادی از فیلمسازان اولیه، روی قصه‏های کهن ایرانی کار کردند.

این قصه‏ها که بیشتر از دل متونی مثل شاهنامه استخراج شده بودند، عموما ماجراهای عاشقانه‏ای را دنبال می‏کردند. مثل «شیرین و فرهاد». در این فیلم‏ها هم باز شخصیت زن در فیلم‏ها نکته چشمگیری نداشت. اکثر فیلم‏های این دوره، دارای پیام‏های اخلاقی هستند؛ یعنی جنبه‏های آموزنده فراوانی دارند. از دیدن این فیلم‏ها می‏فهمیم که دروغ گفتن و ریا کردن و دزدی و کلاهبرداری بد است و در عوض جوانمردی و بخشش و صبوری و صداقت خوب است. این دوره تا سال‏های دهه ۱۳۳۰ طول کشید.

دوره دوم؛ حاکمیت فیلم فارسی

وقتی صنعت سینما در ایران جا افتاد و مردم آن را به عنوان بهترین سرگرمی انتخاب کردند، رفته رفته تعداد فیلم‏ها هم زیاد شد. قصه‏های آموزنده و اخلاقی، جای خودشان را به قصه‏های عامه‏پسندی دادند که هیچ نکته خاصی در آنها دیده نمی‏شد. ابتدا بسیاری از فیلم‏های موفق خارجی، بدون ذکر نام، در سینمای ایران بازسازی شدند و این بازسازی‏ها آنقدر شتاب زده، بی‏دقت و ابتدایی بود که گاهی هیچ ربطی به نسخه اصلی نداشت. بعد از این دوره کوتاه، فیلم فارسی با قدرت تمام شروع به کار کرد. «فیلم فارسی» صفتی است که تعدادی از منتقدان، به فیلم های این دوره می‏دادند؛ فیلم‏هایی بی‏ارزش، مبتذل و غیرقابل تحمل. داستان این فیلم‏ها، اغلب درباره زنان بدنام، رقاصه‏های کاباره‏ها و دلقک‏هایی بود که خودشان را به شکل مردها در می‏آوردند و مثل جاهل‏های پایین شهر حرف می‏زدند.

اگر کمی دقت کنیم متوجه می‏شویم که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، تعداد بسیار زیادی از این فیلم‏ها ساخته شد. در واقع یکی از سیاست‏های رژیم شاه این بود که با کشاندن مردم به سینماها، نفرت آنها از حاکمیت را تا حدودی تعدیل کند. به این ترتیب، در حالی که ادبیات و شعر و تئاتر و موسیقی ایران، مسیری رو به رشد را می‏پیمود، سینما داشت درجا می‏زد. فیلم‏هایی مثل «گنج قارون» به چنان موفقیت‏های تجاری‏ای دست می‏یافتند که صاحبانشان با آن پول‏ها، استودیوها و مراکز فیلمسازی مختلفی برای خود تهیه می‏دیدند تا تعداد بیشتری از این فیلم‏ها تولید کنند. توصیف ویژگی زنان در این فیلم‏ها، موضوع کتاب‏ها و مقالات بسیاری بوده است. فقط درباره آنها می‏توان گفت که در درجه اول، موجوداتی دسته چندم و بی‏اهمیت بودند که یا با ریاکاری‏هایشان، میان مردها را به هم می‏زدند یا با خیانت‏هایشان، جنگ و جدال به راه می‏انداختند. این زن‏ها فاقد هرگونه شخصیتی بودند. شعورشان در این حد بود که اگر پولدار هستند، به مرد فقیری دل ببازند و اگر بی‏پولند، گوش کسی را ببرند که اوضاع مالی مساعدی دارد. تعداد فیلم‏هایی که شخصیت‏های زن در آنها، تحصیلات داشته باشد، به انگشتان دست هم نمی‏رسد.

روند حاکمیت فیلم فارسی تا سال ۱۳۴۸ ادامه پیدا کرد. در این سال، ساخته شدن فیلم‌هایی مثل “گاو”، “قیصر”، “حسن کچل”، “آرامش در حضور دیگران” ( که توقیف شد و چند سال بعد به نمایش درآمد) و “طوقی” جریان تازه‌ای را در سینمای ایران رقم زد.

اکثرا پیشینه تاریکی داشتند. برای بازیگر شدن احتیاج به هیچ مدرک تحصیلی‏ای نبود و حتی کارگردان‏های سینما را هم یا آدم‏هایی از این قشر تشکیل می‏داند یا کسانی که با علم به این وضعیت، مجبور بودند طبق شرایطی که تهیه کننده اعلام می‏کرد، پیش بروند. نکته جالب توجه این که، در بحبوحه همین سال‏ها، اولین کارگردان زن، فیلمش را ساخت. شهلا ریاحی که همه او را به عنوان بازیگر می‏شناسند،‏ با ساختن فیلم “مرجان”، تلاش کرد تا نگاه متفاوتی را ارائه کند اما موفق نشد و برای همیشه از این حرفه کناره‌گیری کرد. نکته دیگری که باید بدانیم این است که تعدادی فیلم خوب، در این سال‌ها ساخته شدند که در آنها شخصیت زن، کاملا پرورش یافته و قابل اهمیت بود. فیلم‌هایی مثل “شوهر آهو خانم”، “پسر ایران از مادرش بی‌خبر است”، “خشت و آینه” و….

انقلاب اسلامی، مهمترین فرصت را فراهم کرد تا هنرمندانی که به سختی توانسته بودند شایستگی‌های خود را به اثبات برسانند، در شرایطی بسیار مناسب‌تر، فعالیت خود را از سر بگیرند. سال‌های اولیه انقلاب، اختصاص به فیلم‌هایی داشت که اکثرا حول و حوش مسائل سیاسی و انقلاب می‌گذشت.

دوره سوم؛ تحول فیلم سازی

روند حاکمیت فیلم فارسی تا سال ۱۳۴۸ ادامه پیدا کرد. در این سال، ساخته شدن فیلم‌هایی مثل “گاو”، “قیصر”، “حسن کچل”، “آرامش در حضور دیگران” ( که توقیف شد و چند سال بعد به نمایش درآمد) و “طوقی” جریان تازه‌ای را در سینمای ایران رقم زد. این فیلم‌ها که توسط کارگردانان معتبری مثل داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی، علی حاتمی و ناصر تقوایی ساخته شدند، اگرچه اکثرا نگاه مردانه‌ای به جهان داشتند اما مقدمه‌ای شدند برای ساخته شدن فیلم‌های خوب بعدی. فیلم‌هایی که زن را در مرکز توجه قرار می‌دادند و شخصیت واقعی او را به تصویر می‌کشیدند. در این سال‌ها البته هنوز حجم انبوه تولیدات سالانه سینمای ایران، به فیلم فارسی‌ها اختصاص داشت، اما هر سال فیلم‌های مهمی هم ساخته می‌شد که نگاه جدی‌تری به زن داشتند. با این وجود هم باز کارگردان‌های معتبر ترجیح می‌دادند تا از بازیگران سابق استفاده کنند. طبیعی است که نقش این بازیگران در فیلم‌های جدیدشان هیچ ربطی به نقش‌های سابقشان نداشت. در عین حال کارگردان‌هایی – مثل بهرام بیضایی و ناصر تقوایی – هم بودند که بازیگران زن تازه‌ای را به سینمای ایران معرفی کردند؛ کسانی که سال‌ها بعد، در بین مردم محبوبیت ویژه‌ای به دست آوردند.

دوره چهارم؛ انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی، مهمترین فرصت را فراهم کرد تا هنرمندانی که به سختی توانسته بودند شایستگی‌های خود را به اثبات برسانند، در شرایطی بسیار مناسب‌تر، فعالیت خود را از سر بگیرند. سال‌های اولیه انقلاب، اختصاص به فیلم‌هایی داشت که اکثرا حول و حوش مسائل سیاسی و انقلاب می‌گذشت.

در این فیلم‌ها، زن‌ها دوشادوش مردها مبارزه می‌کردند و دیگر یک خانه دار صرف نبودند. بافروکش کردن التهاب انقلاب و شروع یک وضعیت جدید مثل جنگ، سینمای دفاع مقدس پا به عرصه گذاشت. در این فیلم ها، با این که زنان نقش محوری نداشتند اما در اندک دقایق حضورشان، تعریف تازه‌ای از مسئولیت و جایگاهشان در اجتماع ارائه دادند. در همین سینمای جنگ، فیلم‌های ضعیف بسیاری هم ساخته شدند و روی سخن ما با فیلم‌هایی است که نگاه جدی‌تری به این مقوله داشتند. در کنار این فیلم‌ها، شاهد نمونه‌های دیگری هم بودیم؛ از سینمای ملودرام و اکشن و پلیسی گرفته تا ترسناک. در همه این فیلم‌ها، باز جایگاه زن، بسته به کیفیت این آثار فرق می‌کرد. در دهه ۷۰ حجم فیلم‌هایی با محوریت نقش زن افزایش پیدا کرد. مثلا بهرام بیضایی “مسافران” را ساخت، ابراهیم حاتمی کیا با “از کرخه تا راین” و “بوی پیراهن یوسف” فصل تازه‌ای را در سینمایش رقم زد، رسول ملاقلی پور “نجات یافتگان” را کارگردانی کرد و داریوش مهرجویی “بانو” و سه گانه بعدی‌اش را ساخت. رخشان بنی اعتماد، تهمینه میلانی، کیانوش عیاری، مسعود کیمیایی، بهروز افخمی، فریدون جیرانی و… در این سال‌ها فیلم‌های مهمی را روانه اکران کردند که به زن می‌پرداخت و در این سال‌ها بازیگران تازه‌ای از راه رسیدند و با محبوبیت خود حیات اقتصادی این سینما را هم تضمین کردند.

خوش بینانه و دور از واقعیت است اگر فکر کنیم که در دو دهه اخیر، دیگر شاهد فیلم‌هایی نیستیم که مضامین پیش پا افتاده‌ای را در ارتباط با زنان مطرح می‌کنند. وضعیت زن در سینما نسبت مستقیمی دارد با وضعیت خود سینما؛ زمانی که فیلم فارسی حاکمیت داشت، زن‌ها عروسک‌هایی بودند که در دنیای مردانه، یا در حاشیه قرار داشتند یا به هیات‌ آنها در می‌آمدند. با تحول سینمای ایران، نقش زن‌ها هم در سینما متحول شد و پس از دوران انقلاب، این نقش به کلی تغییر کرد و به هویت رسید.

 
نظرات() 

ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام
Nereida
جمعه 17 آذر 1396 05:03 ب.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally, it
seems as though you relied on the video to make your point.
You definitely know what youre talking about, why throw away your intelligence on just posting videos to
your blog when you could be giving us something informative to read?
foot problems
شنبه 18 شهریور 1396 08:15 ب.ظ
This site was... how do you say it? Relevant!!
Finally I have found something which helped me.
Cheers!
ultimateheight1.exteen.com
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 04:10 ق.ظ
Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News.
Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News?

I've been trying for a while but I never seem to get there!
Appreciate it
BHW
چهارشنبه 30 فروردین 1396 02:54 ب.ظ
Simply want to say your article is as amazing.
The clarity in your post is simply great and i can assume you are an expert on this subject.
Fine with your permission let me to grab your feed
to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please carry on the rewarding work.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
پست های اخیر
آمار
تعداد کل مطالب ارسالی
تعداد کل نویسندگان
تاریخ آخرین بروزرسانی
تعداد بازدید امروز از وبلاگ
تعداد بازدید دیروز از وبلاگ
تعداد بازدید ماه قبل
تعداد بازدید کل از وبلاگ
تاریخ آخرین بازید از وبلاگ
نویسندگان